Podczas wypełniania wniosku o certyfikację, należy wypełnić rubrykę o tym, na jaki sektor wyrobu i sektor przemysłowy chcesz zrobić uprawniania. O co dokładnie chodzi? Czym są sektory wyrobu oraz sektory przemysłowe i co one dokładnie oznaczają. W dzisiejszym artykule pokrótce przybliżymy Wam ten temat i rozwiejemy wątpliwości.
Sektory wyrobu i sektory przemysłowe określają:
Sektory wyrobu określają rodzaje produktów, które możemy poddawać badaniom NDT. Są to np. złącza spawane (w tym wykonane z materiałów kompozytowych), odlewy, odkuwki itp. Jest to niezależnie od materiału, z jakiego zostały wykonane.
Sektory przemysłowe określają, z jakiego rodzaju elementami możemy pracować. Przykładowo:
Urządzenia ciśnieniowe można badać wyłącznie po uzyskaniu dodatkowych kwalifikacji z zakresu dyrektywy ciśnieniowej PED 2014/68/UE (podczas egzaminu jest to zazwyczaj dodatkowy egzamin).
Sprawdź nasz artykuł: Certyfikacja personelu NDT: jakie warunki trzeba spełnić i jak zdać egzamin?
Podczas ubiegania się o certyfikację, należy zwrócić uwagę, na jakie sektory wykonujesz certyfikację. Decyduje to o tym, w jakim zakresie będziesz mógł wykonywać badania NDT. Dla przykładu, uzyskując certyfikację na sektor przemysłowy „wytwarzanie” posiadasz uprawnienia do badania nowo wykonanych elementów, które nie zostały jeszcze poddane eksploatacji. Sektor przemysłowy „utrzymanie ruchu kolei” uprawnia z kolei do badania eksploatowanych elementów taboru kolejowego.
Sektory przemysłowe to sektory obejmujące dany rodzaj elementów i urządzeń wytwarzanych lub eksploatowacnych. Sektory przemysłowe obejmują wszystkie bądź wybrane sektory wyrobu i zostały podzielone na:
Sektor wyrobów określa jakiego rodzaju wyroby będą podlegały kwalifikacjom tzn. jakie wyroby będziemy mogli oceniać. Zakres wyrobów określa, dla jakich rodzajów elementów można uzyskać uprawnienia NDT. Najczęściej podczas certyfikacji można spotkać się z sektorami (c), (f), (t), (wp), (w). Niektóre jednostki mogą sektory wyrobu oznaczać wewnętrznie i dodawać objaśnienia na certyfikacie.
Wśród sektorów wyrobu wyróżniamy następujące rodzaje:

Rozszerzenie certyfikatu oznacza zwiększenie zakresu obowiązywania posiadanego certyfikatu o kolejny stopień albo sektor. Podczas rozszerzania certyfikatu konieczne jest przejście całego procesu szkolenia oraz uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu kwalifikacyjnego.
Oznacza to, że jeżeli posiadamy certyfikat VT1+2 w sektorze przemysłowym wytwarzanie oraz wszystkich sektorach wyrobu, a będziemy chcieli ubiegać się o rozszerzenie certyfikatu o sektor przemysłowy – utrzymanie ruchu kolei (potocznie zwany kolejowym), to konieczne będzie przejście od nowa całego procesu certyfikacji, ale jedynie dla sektora przemysłowego – utrzymanie ruchu kolei — kolejowego.
Zwiększenie zakresu uprawnień o dodatkowe sektory wyrobu bądź sektory przemysłowe jest możliwe:
W przypadku chęci rozszerzenia uprawnień o dodatkowe sektory w trakcie trwania ważności certyfikatu, należy:
Rozszerzenie uprawnień możesz również uzyskać podczas procesu odnowienia lub recertyfikacji. Konieczne jest wtedy złożenie wniosku o rozszerzenie certyfikacji.
Najłatwiejszy przypadek to taki, gdy chęć rozszerzenia uprawnień o dodatkowe sektory zbiega się w czasie z recertyfikacją. Wtedy można udać się na kurs rozszerzony o wybrane sektory. Podczas kursu zarówno poszerzysz wiedzę o nowe sektory, jak i odświeżysz wiedzę ze znanych już sektorów. Z pewnością ułatwi to zdanie egzaminu.
W ostatnich latach coraz częściej można spotkać się z certyfikacją w multisektorze. Co to dokładnie oznacza i jakie daje uprawnienia?
Podczas certyfikacji w ramach multisektoru większość sektorów połączona jest w jednym – urządzenia podlegające dyrektywie ciśnieniowej PED oraz badania przed- i poeksploatacjyne w tym wytwarzanie, jak również wszystkie wyżej wymienione sektory wyrobu.
Jeżeli masz do wyboru certyfikację w sektorze przemysłowym multisektor, badania przed- i poeksploatacyjne czy wytwarzanie, to zawsze najlepiej wybrać możliwość o największym spektrum możliwości, czyli multisektor. Po pierwsze opłaca się to najbardziej ekonomicznie – szkolisz się raz na najszerszy zakres sektorów. Daje Ci to również to pełną dowolność przy wyborze pracy – możesz zgłosić się do praktycznie każdego rodzaju firmy zajmującej się wytwarzaniem elementów spawanych, konstrukcji stalowych czy to zbiorników ciśnieniowych. Należy jednak pamiętać o minimalnym okresie praktyki niezbędnym do przystąpienia do egzaminu w danej metodzie badawczej badań nieniszczących NDT.
W dzisiejszym artykule chcielibyśmy zgłębić problem, o który często pytacie w wiadomościach. Czy spawacz może badać i oceniać swoje spoiny?
W normie PN-EN ISO 9712 – Badania nieniszczące – kwalifikacja i certyfikacja personelu badań nieniszczących, nie ma wzmianki o tym czy osoba wykonująca spoiny może je jednocześnie oceniać. Norma tłumaczy jedynie, jakie są wymagania dla poszczególnego stopnia certyfikacji w metodach badań nieniszczących. Opierając się o treść normy PN-EN ISO 9712, nie ma przeciwwskazań do tego, aby spawacze wykonujący spoiny mogli następnie wykonać badania nieniszczące. W ujęciu normy najważniejsze jest, aby osoby wykonujące badania nieniszczące posiadały kompetencje do ich wykonywania.
W prawie istnieje zasada, że nikt nie może być sędzią we własnej sprawie. Sędzia zawsze powinien być bezstronny. Podobnie powinno być w praktyce inżynierskiej. Projektant planujący konstrukcję nie może być równocześnie osobą sprawdzającą i zatwierdzającą dany projekt. Lepiej więc, aby spawacz nie badał spoin, które sam wykonał. Gdy spawacz sam wykona spoinę, a następnie przeprowadzi badania wizualne i wystawi protokół ( w ramach posiadanych uprawnień), istnieje ryzyko, że oceniając swoją pracę, nie zauważy wszystkich występujących niezgodności spawalniczych.
Nie wyklucza to jednak możliwości, że spawacz może, a nawet powinien przeprowadzić wstępną ocenę złącza spawanego. Powinien zrobić to przed końcowym odbiorem, aby wykluczyć niektóre niezgodności spawalnicze oraz skrócić czas produkcji (odbioru końcowego elementów).
Najlepiej, aby (poza spawaczem sprawdzającym spoinę w ramach samokontroli) spoinę skontrolowała inna osoba posiadająca kwalifikację do wykonywania badań wizualnych. Wtedy mamy pewność, że taka osoba oceni obiektywnie jakość wykonanego złącza.
Najczęściej w przemyśle można spotkać się z 2 rozwiązaniami:
W obu przypadkach zadaniem spawacza jest wykonywanie zadań uwzględnionych w procesie wytwarzania danych elementów. Oceną jakości ich wykonania zajmują się zaś osoby do tego wykwalifikowane i posiadające obiektywne spojrzenie na badany przedmiot. Takie rozwiązanie jest dobre, ponieważ dany element poddany jest ocenie minimum dwóch par oczu ( z czego jedna nie jest zmęczona wysiłkiem po wykonywaniu prac spawalniczych).
Pierwszą osobą jest spawacz, który wykonał spoinę, a następnie ocenił ją w ramach samokontroli. Po spawaczu spoinę zawsze powinna sprawdzić osoba wykonująca badania nieniszczące i oceniająca ich wyniki. Zwiększa to szanse na wyłapanie ewentualnych niezgodności spawalniczych oraz daje większą pewność, że dany element nie wróci do wytwórcy w ramach reklamacji.
Aby zapewnić odpowiednią jakość wyrobów, najlepszym rozwiązaniem jest rozdzielenie pracy spawacza i kontrolera jakości. Spawacze powinni się skupić na wykonywaniu poprawnych złączy spawanych oraz na badaniu swoich spoin, sprawdzając, czy nie posiadają one niezgodności spawalniczych. Natomiast kontrolą jakości powinny zająć się bezstronne osoby, posiadające odpowiednie kompetencje. Takie rozwiązanie daje najlepszą gwarancję, zarówno spawaczowi, kontrolerowi jakości, jak i wytwórcy, że dany wyrób spełnia wymagania, nie tylko norm, ale i klientów.
Zbliża się termin Waszego szkolenia VT1+2? Męczą Was pytania – na czym się skupić oraz jak rozdzielić czas na naukę? W dzisiejszym artykule podpowiemy Wam jak się przygotować na egzamin VT1+2.
Z reguły kurs VT1+2 jest pierwszym kursem, z którym mamy do czynienia rozpoczynając przygodę z badaniami NDT. Nie jest jednak prawdą stwierdzenie, że jest to najprostszy kurs z zakresu badań powierzchniowych NDT. Jeżeli chodzi o objętość materiału i jego zróżnicowanie, może się okazać, że egzamin na VT jest trudniejszy niż na inne metody badań nieniszczących takie jak PT czy MT.
Coś, o czym nikt nie mówi, a przydaje się chyba najbardziej na egzaminie (oczywiście poza szczęściem) to kalkulator. Podczas szkolenia i na egzaminie dostaniemy podstawowe przyrządy takie jak linijka, spoinomierz, suwmiarka, niezbędne normy, itp.
Podczas części praktycznej szkolenia mamy czas na samodzielne wyliczenie, czy zaobserwowana niezgodność spełnia wymagania danego poziomu jakości. Podczas egzaminu nas czas jest ograniczony. Dodatkowo możemy odczuwać stres, co może sprawić, że zdarzą się pomyłki nawet przy prostych działaniach. Kalkulator jest zatem podstawowym i bardzo przydatnym przedmiotem podczas egzaminu. Poza tym należy mieć ze sobą dowód osobisty, ołówek i długopis.
Egzamin VT obejmuje swoim zakresem całość wiedzy przekazywanej podczas części teoretycznej szkolenia. Dlatego warto przyswoić sobie takie kwestie, jak barwy, budowę oka czy natężenie światła.Podczas nauki warto skupić się na tym, jakie informacje powinny znaleźć się w instrukcji badania wizualnego.
Warto codziennie po szkoleniu przeczytać instrukcję (przynajmniej raz ją napisać i sprawdzić, czy mieścicie się w założonym czasie) oraz przykładowe pytania zamknięte. Często podczas części teoretycznej wykładowcy podkreślają, jakie zagadnienia mogą się pojawić się na egzaminie.
Dobrym źródłem wiedzy są materiały szkoleniowe. Oprócz informacji teoretycznych zawierają one przykładowe pytania. Dzięki temu zyskujemy rozeznanie, w jaki sposób jednostka certyfikująca formułuje pytania.
Egzamin składa się z części teoretycznej i części praktycznej.
Na napisanie całej instrukcji badania wizualnego, macie jedynie godzinę. W tym czasie musicie przyporządkować, które niezgodności są dopuszczalne i niedopuszczalne dla danego poziomu jakości. Należy też wypisać wartości graniczne.
Podczas oceny wizualnej próbek złączy spawanych należy pamiętać o pomiarze natężenia oświetlenia. Nie trzeba szczegółowo rysować każdego typu zaobserwowanych niezgodności (istotne jest ich odpowiednie opisanie). Najlepiej oznaczyć je w sposób symboliczny – pole ukosowane, pole z utworzoną kratką, kropeczkami, itp. Dzięki temu możecie zyskać sporo bardzo cennego czasu.
Aby uzyskać pozytywny wynik z egzaminu, należy uzyskać minimum 70% z każdej z jego części. W przypadku egzaminu z części teoretycznej nie ma punktów ujemnych, a odpowiedzi się jednokrotnego wyboru. Aby zdać część teoretyczną, należy uzyskać 70% z egzaminu ogólnego oraz 70% z egzaminu specjalistycznego.
Aby zdać część praktyczną, należy uzyskać 70% z instrukcji badania wizualnego, 70% z oceny wizualnej odlewu oraz 70% z każdej z próbek złącza spawanego.
Egzamin na VT1+2 charakteryzuje się dość dużą zdawalnością, kilkukrotnie wyższą niż egzamin IWE. Jednak zdarzyć się może, że zabraknie nam dosłownie procenta bądź kilku procent z którejś z części egzaminu. Co wtedy? Po pierwsze nie należy się załamywać i od razu po otrzymaniu wyniku egzaminu zapisać się na najbliższy wolny termin egzaminu w jednostce, w której odbywaliśmy szkolenie. Po trzecim z rzędu negatywnym wyniku egzaminu kwalifikacyjnego należy udać się od na szkolenie teoretyczne i praktyczne ponownie, aby następnie móc przystąpić do egzaminu.
Na jaki kurs się wybrać – VT1, VT2, czy może szkolenie VT1+VT2? W dzisiejszym artykule odpowiemy na pytania, czym się różnią te uprawnienia i w który kurs VT najlepiej zainwestować.
Pierwszy stopień certyfikacji oznacza, że dana osoba ma kompetencje do przeprowadzania badań wizualnych spoin na podstawie wytycznych od personelu wyższego stopniem. Wytyczne to inaczej instrukcja badań wizualnych. Osoba certyfikowana na 1 stopień certyfikacji VT może wykonywać badania wizualne spoin oraz dokonywać pomiarów zaobserwowanych niezgodności podążając za wytycznymi zawartymi w instrukcji (sporządzonej przez osobę mającą uprawnienia VT 2 lub 3 stopnia).
Drugi stopień certyfikacji oznacza, że dana osoba ma kompetencje takie jak osoba z 1 stopniem certyfikacji i dodatkowo może dokonywać oceny otrzymanych wyników badań. Oceny dokonuje się w oparciu o przyjęte kryteria akceptacji. Dla złączy spawanych wykonanych ze stali wymagany poziom jakości spoin wg normy PN-EN ISO 5817. Dla złączy spawanych wykonanych z aluminium i jego stopów wymagany jest poziom jakości wg normy PN-EN ISO 10042. Osoba certyfikowana na 2 stopień kwalifikacji może przygotować instrukcję badań VT, przeprowadzić badania, a także ocenić otrzymane wyniki na podstawie norm i przepisów.
Podsumowując, główną różnicą pomiędzy uprawnieniami VT1 a VT2 jest to, że osoba posiadająca uprawnienia VT1 może przeprowadzić badanie zgodnie z instrukcją badania wizualnego. Natomiast osoba z uprawnieniami VT2, może napisać instrukcję badania wizualnego, zinterpretować otrzymane wyniki oraz sporządzić protokół badania wizualnego. Personel VT1 posiada wiedzę, jak poprawnie i zgodnie z instrukcją wykonać badania VT oraz jakie są warunki niezbędne do prawidłowego przeprowadzenia badań. Personel ten wie też, jak zmierzyć zaobserwowane niezgodności spawalnicze. Z kolei personel VT2 jest świadomy tego, jak przeprowadzić badania i opracować instrukcję badań wizualnych oraz jak interpretować poziomy jakości i jakie są dopuszczalne wartości niezgodności dla poszczególnych poziomów jakości wg PN-EN ISO 5817.
Kurs VT1 jest najlepszym wyborem dla spawaczy. Daje on możliwość znacznego zwiększenia wiedzy z dziedziny niezgodności spawalniczych. Jest to bardzo przydatne podczas pracy spawacza, gdyż samokontrola spawacza po wykonaniu spoiny stanowi pierwszy etap kontroli jakości spoin. Dodatkowo kurs VT1 daje spawaczom możliwość rozwoju i zwiększenia swoich kompetencji.
Kurs VT1+VT2 jest idealnym początkiem dla osoby chcącej pracować w kontroli jakości spoin. Podczas kursu otrzymuje się dużą wiedzę o niezgodnościach. Kurs stanowi fundament dalszego rozwoju i zdobywania kwalifikacji w pozostałych metodach badań nieniszczących.
Kurs badań wizualnych VT1+VT2 jest bardzo przydatny dla każdego, kto ma do czynienia z produkcją elementów spawanych. Daje możliwość uzyskania kompetencji w pełni samodzielnej osoby do przeprowadzenia badań wizualnych. Kurs VT1+VT2 jest również ciekawą propozycją dla inżynierów spawalników, bo umożliwia poszerzenie wiedzy o niezgodnościach spawalniczych i ocenie spoin, co jest również bardzo przydatne w praktyce, np. podczas kwalifikowania technologii spawania. Harmonogram przygotowywanych przez nas kursów nie bez przyczyny rozpoczyna się właśnie od kursu badań wizualnych. Stanowią one zawsze pierwszy etap badania spoin. Są również bazą do poznawania kolejnych metod badań nieniszczących i świetnym rozpoczęciem kariery w kontroli jakości.
Gdybyśmy chcieli porównać i podpowiedzeć, co się bardziej opłaca, czy wykonywać po kolei kursy VT1, następnie VT2 lub czy od razu udać się na kurs VT1+VT2, to zdecydowanie i jednogłośnie polecamy wybrać kurs łączący VT1+VT2. Kurs VT1+VT2 to dobrze zainwestowane pieniądze w rozwój i zwiększanie kompetencji. Daje on możliwość uzyskania od razu pełnej samodzielności w wykonywaniu badań wizualnych.
Badania wizualne (VT) złączy spawanych stanowią najprostszą, najtańszą i najszybszą metodę badań nieniszczących. Dowiedz się, na czym polegają badania VT i dlaczego warto je wykonywać.
Badania wizualne złączy spawanych to podstawowa metoda badań nieniszczących. Umożliwia wykrycie powierzchniowych niezgodności spawalniczych. Takie badanie niesie ze sobą niskie koszty.
Badania VT to metoda, która powinna być wykonywana zawsze jako pierwsza. Dlaczego?
Wynika to, po pierwsze, z wymagań norm wyrobu. Niezależnie od tego, czy jest to konstrukcja budowlana, urządzenie ciśnieniowe, czy spawany element konstrukcyjny pojazdu szynowego. Odpowiednia norma wyrobu wymaga, żeby złącza spawane podlegały badaniom wizualnym na całej długości.
Po drugie, do wykonania badań wizualnych nie potrzeba drogich urządzeń i materiałów. Wystarczą dobre latarka, luksomierz, spoinomierz i suwmiarka. To podstawowe elementy w pracy kontrolera jakości i inżyniera spawalnika. Pomimo niewielkich kosztów, badania VT pozwalają na wykrycie wielu niezgodności spawalniczych. Podczas badań wizualnych można zaobserwować niezgodności spawalnicze występujące od strony:
Warunki badania VT dla badań bezpośrednich są określone w normie PN-EN ISO 17637:
Badania wizualne może przeprowadzić osoba certyfikowana na stopień VT1 i VT2 zgodnie z PN-EN ISO 9712.
Podczas wykonywania badań wizualnych oraz oceny otrzymanych wyników należy pamiętać o różnicy pomiędzy uprawnieniami VT1 a VT2.
Osoba posiadająca uprawnienia VT1 może przeprowadzić badanie zgodnie z instrukcją badania wizualnego. Natomiast osoba z uprawnieniami VT2 może:
Badaniom wizualnym należy poddać złącze spawane, w tym:

Badania wizualne złączy spawanych możemy podzielić na dwa rodzaje:
Badania wizualne bezpośrednie to takie, w których wiązka światła jest nieprzerwana pomiędzy powierzchnią przedmiotu badanego a okiem obserwatora. To oznacza, że wykorzystujesz jedynie swoje oczy do badania. Ewentualnie, w celu powiększenia powierzchni badanej, możesz użyć lupy o powiększeniu do 25x.
Zgodnie z normą PN-EN ISO 17637 do badań bezpośrednich zalicza się badanie przy pomocy lusterka inspekcyjnego lub z użyciem boroskopu. Może się to wydawać mylące, gdyż przy tego typu badaniu nie patrzymy bezpośrednio na badaną powierzchnię.
Podczas badań wizualnych zdalnych (pośrednich) wiązka światła na linii powierzchnia badania a oko obserwatora zostaje przerwana. W badaniach wizualnych pośrednich możesz użyć takich przyrządów jak endoskop czy wideoskop.
Podczas badań wizualnych należy poddać spoinę badaniom zarówno od strony lica, jak i grani spoiny (oczywiście, jeżeli masz dostęp do jej zbadania). Jeżeli przeprowadzasz badanie VT złącza zwróć uwagę przede wszystkim czy:
Badania wizualne spoin mają zastosowanie na każdym etapie produkcji. Złącze spawane możemy poddać oględzinom przed spawaniem. Celem jest sprawdzenie czystości łączonych elementów i odpowiedniego przygotowania do spawania. Sprawdzana jest:
Podczas spawania można zbadać złącze spawane pod kątem niezgodności spawalniczych, które występują w poszczególnych ściegach spoiny.
Głównym etapem oceny wizualnej spoin jest badanie po wykonaniu całego złącza. Oceniamy wtedy zarówno lico, jak i grań pod kątem występujących na ich powierzchniach niezgodności. Następnie, porównujemy otrzymane wyniki z wartościami dopuszczalnymi w odpowiednich normach.
Ocenę wyników badań wizualnych spoin wykonanych ze stali, stopów niklu i tytanu przeprowadza się na podstawie normy PN-EN ISO 5817. W przypadku spoin wykonanych z aluminium i jego stopów ocenę wyników badań wizualnych wykonujemy zgodnie z normą PN-EN ISO 10042. W normach tych opisano dopuszczalne wartości niezgodności spawalniczych dla poszczególnych poziomów jakości. Możemy rozróżnić trzy rodzaje poziomów jakości:
Po wykonaniu badań VT należy sporządzić protokół. Określi on wynik badania oraz posłuży jako załącznik do dokumentacji jakościowej.
Poniższe informacje powinny znaleźć się w protokole badań wizualnych:
Jakie są najczęściej występujące niezgodności w spoinach czołowych, które można wykryć przez badania wizualne VT? W naszym nowym artykule podpowiadamy też, jak można zaradzić ich występowaniu. Jeżeli chcesz pogłębić swoją wiedzę o niezgodnościach w spoinach pachwinowych, śledź nasze strony i kolejne publikacje.
Zakłady produkcyjne mierzą się z ogromnym problemem, jakim są niezgodności spawalnicze powstające podczas wytwarzania elementów konstrukcji, co często uniemożliwia sprzedaż wyrobu. Firmy produkcyjne powinny zwiększać swoje kompetencje w tym obszarze, by uniknąć zbędnych kosztów naprawy lub złomowania konstrukcji.
O tym, czym jest niezgodność spawalnicza, pisaliśmy w artykule: Niezgodność spawalnicza a wada spawalnicza – czym to się różni?

Dlaczego w niektórych przypadkach mówimy o poziomach jakości, a w niektórych o poziomach akceptacji w badaniach nieniszczących? Czym to się różni? W jaki sposób możemy te poziomy określić? Jak się w tych pojęciach odnaleźć i swobodnie posługiwać? Dzisiaj przybliżymy Ci temat: czym się różnią poziomy jakości od poziomów akceptacji.
Na potrzeby tego artykułu pisząc o spoinach będziemy mieć uwadze konkretnie złącza spawane. Zarówno poziom jakości spoin jak i poziom akceptacji odnoszą się do kryteriów maksymalnych dopuszczalnych wielkości niezgodności spawalniczych wykrytych w spoinach. Główna różnica pomiędzy tymi sformułowaniami to rodzaj wykonywanych badań nieniszczących spoin.
Poziom jakości możemy zdefiniować jako kategorie jakości spoiny na podstawie rodzaju i wielkości zaobserwowanych niezgodności spawalniczych.
Poziom akceptacji jest to poziom granicznych wielkości niezgodności do którego dane złącze uznaje się jako akceptowalne.
Poziom jakości spoin oraz poziom akceptacji spoin są tożsame w przypadku metody badań wizualnych spoin. W przypadku badań wizualnych oceniamy otrzymane niezgodności zgodnie z normą PN EN ISO 5817 dla spoin ze stali, stopów niklu i tytanu oraz PN EN ISO 10042 dla spoin z aluminium i jego stopów. Każdą otrzymaną niezgodność mierzymy i porównujemy z dopuszczalnymi wymiarami niezgodności spawalniczych zgodnie z trzema poziomami jakości.
Poziomy jakości potocznie możemy przedstawić następująco:
Poziomy akceptacji w przypadku badań magnetyczno-proszkowych oraz penetracyjnych oceniamy zgodnie z normami PN EN ISO 23277 dla PT oraz PN EN ISO 23278 dla MT. Poziomy akceptacji dla badań MT oraz PT możemy przedstawić następująco:

Poziomy akceptacji w przypadku badań radiograficznych RT oceniamy zgodnie z normą PN EN ISO 10675-1/-2. Poziomy akceptacji dla badań RT możemy przedstawić następująco:
Poziomy akceptacji w przypadku badań ultradźwiękowych UT oceniamy zgodnie z normą PN EN ISO 11666, która określa dwa poziomy akceptacji dla badań UT złączy spawanych:
Zależność pomiędzy poziomami jakości a poziomami akceptacji wygląda następująco:

VT, PT, MT, RT, UT – oto metody badań nieniszczących, z którymi mamy do czynienia w spawalnictwie. Czym właściwie są i do czego mają zastosowanie? Jakie mają ograniczenia? Czy zastanawiałeś/aś się kiedyś kto decyduje o wyborze danej metody badań nieniszczących? Czy wiesz jakie są koszty poszczególnych metod badań nieniszczących? W artykule postaram się odpowiedzieć na wszystkie te pytania.
Badania spoin możemy podzielić na dwie grupy:
Czym się różnią badania nieniszczące NDT i badania niszczące DT? Jak sama nazwa wskazuje podczas badań nieniszczących nie naruszamy struktury złącza spawanego. Natomiast podczas badań niszczących DT niszczymy złącze. Badania niszczące spoin możemy często spotkać podczas kwalifikowania technologii spawania. Są to między innymi badania makroskopowe przekroju złącza spawanego, próba łamania, próba rozciągania. Do badań niszczących zaliczamy również badania twardości, gdyż w niewielkim, aczkolwiek jednak, stopniu uszkadzamy nieodwracalnie powierzchnię materiału badanego.
Badania nieniszczące NDT polegają na ocenie złącza spawanego bez naruszenia jego struktury. Badania NDT pozwalają na wykrycie niezgodności spawalniczych znajdujących się zarówno na powierzchni spoiny (od strony lica i grani) – poprzez badania wizualne VT, badania penetracyjne PT czy badania magnetyczno-proszkowe MT, jak również pozwalają na wykrycie niezgodności spawalniczych znajdujących się wewnątrz spoiny poprzez badania radiograficzne RT oraz badania ultradźwiękowe UT.
Do badań nieniszczących należą zarówno badania z którymi spotykamy się na co dzień np. VT, jak również takie, o których istnieniu dowiadujemy się dopiero zgłębiając bardzo temat badań nieniszczących jak np. badanie prądami wirowymi ET (Eddy-current Testing).
W spawalnictwie i produkcji zgodnie z normą PN EN ISO 9712 możemy rozróżnić następujące badania NDT:
Poniżej opisuję na czym one dokładnie polegają.
Zacznijmy od badań, które zawsze powinny być pierwszym krokiem przy ocenie spoin – badania wizualne VT. Badania wizualne VT stanowią podstawową i zarazem najprostszą metodę oceny spoin pod kątem występowania w niej zewnętrznych niezgodności spawalniczych występujących od strony lica i grani spoiny. Badania wizualne VT wykorzystują promieniowanie elektromagnetyczne – czyli światło widzialne. Badania wizualne VT powinny być zawsze stosowane jako pierwszy krok kontroli jakości po spawaniu. Dlaczego? Przy badaniach VT możemy wykryć szeroki zakres niezgodności i od razu skierować spoinę do naprawy. Na badaniach VT skupię się szerzej w kolejnych artykułach na blogu.
Badania penetracyjne PT spoin wykorzystują zjawisko kapilarności – czyli wnikanie materiału penetrantu do wąskich i trudnodostępnych przestrzeni wbrew sile grawitacji. Wykrycie umiejscowienia nieciągłości możliwe jest dzięki użyciu wywoływacza, który „wyciąga” penetrant z nieciągłości i ukazuje jej miejsce. Badania penetracyjne PT można wykorzystać do badania spoin zarówno na materiałach metalicznych jak i niemetalicznych. Badania penetracyjne PT są wykorzystywane głównie dla materiałów niemagnetycznych, gdzie nie można zastosować badania MT. Głównym ograniczeniem metody jest porowatość powierzchni materiału. Dlaczego? W przypadku porowatego materiału penetrant wnika w porowatą strukturę materiału, przez co możemy otrzymać zakłócone wyniki.
Badania magnetyczno–proszkowe MT są wykonywane na materiałach ferromagnetycznych. Są one często wykorzystywane na elementach konstrukcji stalowych. Główną zaletą badań magnetyczno–proszkowych MT jest brak konieczności dokładnego przygotowania badanej powierzchni. Badania magnetyczno – proszkowe MT polegają na ukazaniu miejsc i wielkości niezgodności spawalniczych dzięki namagnesowaniu elementu badanego oraz skupieniu się proszku ferromagnetycznego wokół niezgodności spawalniczych. Czym są niezgodności spawalnicze i czym się różnią od wad spawalniczych? Pisałam o tym tutaj.
Badania ultradźwiękowe UT pozwalają na wykrycie wewnętrznych niezgodności występujących w spoinach. Badania ultradźwiękowe UT bazują na zjawisku rozchodzenia się fali ultradźwiękowej w materiale oraz rejestracji odbicia fali ultradźwiękowej od niezgodności spawalniczych. Badania ultradźwiękowe UT skutecznie wykrywają niezgodności płaskie takie jak pęknięcia, braki przetopu czy przyklejenia.
Badania rentgenowskie RT wykorzystują promieniowanie rentgenowskie X, bądź promieniowanie ɣ powstające w wyniku rozpadu pierwiastków promieniotwórczych. Głównym wymaganiem przy wykonywaniu badań rentgenowskich RT jest konieczność obustronnego dostępu do badanej spoiny. Przy użyciu badań rentgenowskich RT możliwe jest wykrycie takich niezgodności spawalniczych jak brak przetopu, pęcherze gazowe, wtrącenia, przyklejenia, pęknięcia, podtopienia czy wycieki.
Badania szczelności LT polegają na wykorzystaniu podciśnienia oraz zjawiska przenikania gazu z przestrzeni z wyższym ciśnieniem do przestrzeni z niższym ciśnieniem. Metodę badań szczelności wykorzystuje się w zbiornikach bądź rurociągach.
Badania prądami wirowymi ET są wykorzystywane do wykrywania niezgodności powierzchniowych i podpowierzchniowych w spoinach, wykorzystując zjawisko indukcji elektromagnetycznej. Prądy wirowe to prądy indukcyjne powstające w materiale przewodzącym prąd na skutek oddziaływania zmiennego pola magnetycznego.
Metody badań nieniszczących możemy także podzielić pod kątem niezgodności spawalniczych ze względu na ich położenie w materiale na:
Biorąc pod uwagę koszt przeprowadzenia, badania nieniszczące spoin wg ceny od najniższej można uporządkować następująco:
Rozpiętość cenowa pomiędzy badaniami VT a RT jest duża. Główne czynniki, które wpływają na koszt metod badań nieniszczących to sprzęt, oraz materiały użyte do badania.
Porównując koszt badań nieniszczących NDT spoiny czołowej to cena wygląda następująco:
Należy pamiętać, że koszt badań NDT jest rzeczą bardzo indywidualną, która zależy od wielkości elementu, grubości materiału czy ilości koniecznych wizyt kontrolera NDT.
Często, to jakie badania nieniszczące musisz wykonać zależy od Klienta/ Precyzuje się to jasno w Umowie, czy w Planie Kontroli i Badań co do metody badań nieniszczących NDT oraz ich zakresu – np. 100% VT, 10% MT i 5% RT. Może się jednak zdarzyć, że Klient nie określa jasno jakie badania i w jakim zakresie będzie wymagał, tylko powołuje się na normę wyrobu. Tutaj chciałabym przybliżyć dwa przypadki z którymi możesz się często spotkać.

Norma PN-EN 13480-5:2002, tablica 8.2-1 Zakres badań spoin obwodowych, odgałęzień, pachwinowych i szczelnych.

Co zrobić w przypadku jeżeli Klient lub norma wyrobu nie narzuca konkretnego rodzaju badania? Jeżeli sam/a musisz zdecydować, którą metodę badawczą wybrać – najlepiej zacznij od analizy kilku kwestii:
Na podstawie zebranych informacji dobierz najlepsze metody badań nieniszczących pod konkretny przypadek. Wybierając daną metodę badań nieniszczących spoin zależy nam, żeby Wytwórca miał pewność, że spełnił wszystkie wymagania wynikające z norm jak również żeby miał pewność, że jego produkt spełni oczekiwania Klienta. Pamiętaj, że nie zawsze najtańsze znaczy najgorsze i najmniej efektywne. Miej również na uwadze, że każda metoda badań nieniszczących ma swoje ograniczenia.
