Identyfikacja jest to proces, który ma zapewnić pełną zgodność wyrobu ze specyfikacją techniczną i zamówieniem klienta, ewentualnie z przepisami prawnymi. Wiążę się on z prawidłowym znakowaniem/cechowaniem rysunków, materiałów wsadowych, rozkrojów, kart kontrolnych, wyrobu w trakcie wytwarzania, aż po wyrób gotowy. Pamiętaj też, że stopień identyfikacji może być różny w zależności od normy wyrobu. W normach związanych z urządzeniami ciśnieniowymi tj. EN 13445 będzie wymagana pełna identyfikacja. Co to oznacza? Wyjaśnię to w kilku punktach:

– wszystkie materiały, z których składa się zbiornik muszą mieć naniesione cechy: gatunek materiału i numer wytopu;

– kolejno należy stworzyć mapę materiałową – w dokumentacji musisz odnotować użyte materiały dla każdej pozycji rysunkowej;

– każda spoina musi mieć swój numer identyfikacyjny;

– do każdej spoiny musi być przypisany konkretny WPS;

– musisz odnotować spawaczy, którzy spawali konkretną spoinę np. w postaci dziennika spawania;

– jeśli jest wymagana obróbka cieplna, to wówczas musisz przypisać instrukcje obróbki cieplnej do konkretnych spoin lub do całości zbiornika;- proces obróbki cieplnej wymaga protokołowania – więc do konkretnej spoiny przypisujesz protokół OC lub protokołujesz wykonanie OC całego zbiornika;

– każda spoina musi być przebadana nieniszcząco, a to również trzeba w pełni zaprotokołować i zapewnić pełną identyfikację – czyli przypisać protokoły do zbadanych spoin;

– na koniec procesu wytwarzania na zbiorniku umieszczasz tabliczkę znamionową z oznakowaniem CE, gdzie również znajdują się cechy identyfikacyjne wyrobu tj. nazwa producenta, nr fabryczny/seryjny, rok produkcji, dopuszczalne ciśnienie pracy, temperatura pracy, numer jednostki notyfikowanej, która dokonuje odbioru zbiornika.

Identyfikowalność natomiast, jest to zdolność do odtworzenia historii produkcji. Czyli korzystając z zapisów w trakcie wytwarzania, gdzie musisz zapewnić odpowiedni poziom identyfikacji, tworzysz historię wyrobu w postaci dokumentacji powykonawczej. W przypadku zbiornika ciśnieniowego Tę dokumentację będziesz musiał/musiała przez jakiś określony czas przechować. Może to być minimum 5 lat, jak nakazuje norma EN ISO 3834, a może to być minimum 10 lat jak nakazują dyrektywy nowego podejścia – w zależności co produkujesz. Przez ten minimalny okres przechowywania musisz wykazać, że to co wyprodukowałeś/wyprodukowałaś jest zgodne z zamówieniem, specyfikacją, normami i przepisami prawnymi. Na życzenie klienta lub organów kontroli należy wówczas taką dokumentację przedstawić.

W normach serii EN 1090 nie znajdziesz wiele informacji o tym, jakie dokumenty załączyć do wyrobu, aby potwierdzić jego zgodność z wymaganiami. Stąd dosyć często dostaję podobne pytania w mailach od osób, które zajmują się wytwarzaniem konstrukcji budowlanych. Samo rozporządzenie 305/2011 już podpowiada, co jest konieczne, aby spełnić jego wymaganie. Chodzi oczywiście o deklarację właściwości użytkowych i oznakowanie CE. Te dokumenty producent musi załączyć do dokumentacji jakościowej wyrobu. Bez nich nie jest legalnie możliwe, aby zabudować elementy konstrukcyjne w obiekt budowlany, a już na pewno nie jest możliwy sam odbiór obiektu przez nadzór budowlany. 

Co więc jeszcze może być składnikiem dokumentacji jakościowej wyrobu?

W normie EN 1090-2, p.4.1.4 odnajdziesz taki zapis: w dokumentacji powykonawczej wyrobu/konstrukcji należy zawrzeć wszystkie dokumenty świadczące o tym, że prace zostały wykonane zgodnie ze specyfikacją techniczną. Jak sam/sama widzisz w normie nie doprecyzowano konkretnych dokumentów. Posłużę Ci więc swoim doświadczeniem. Aby dokumentacja powykonawcza/jakościowa wyrobu była kompletna postaraj się, aby zawierała minimum: 

1) Aktualny certyfikat ZKP firmy, ewentualnie certyfikat spawalniczy i inne certyfikaty tj. EN ISO 3834, ISO 9001 jeśli firma posiada.
2) Plan kontroli i badań.
3) Rejestry użytych materiałów wraz z atestami – z uwzględnieniem stopnia identyfikowalności w zależności od klasy wykonania EXC.
4) Plan spawania – jeśli prowadzono proces – z uwzględnieniem stopnia identyfikowalności w zależności od klasy wykonania EXC:
    – Mapy spoin;
    – Dziennik spawania;
    – Uprawnienia personelu nadzoru;
    – Uprawnienia spawaczy;
    – WPS i WPQR.
5) Protokoły z badań nieniszczących spoin, z uwzględnieniem stopnia identyfikowalności w zależności od klasy wykonania EXC.
6 ) Dokumentacja z kontroli prac antykorozyjnych – jeśli był prowadzony proces.
7) Protokoły z kontroli pomiarów kształtu i geometrii.
8) Protokoły z procesu dokręcania śrub – jeśli był prowadzony proces.

Jak długo musisz przechowywać dokumentację?

Klienci nie zawsze proszą o te dokumenty, niemniej spróbuj opracować sobie system działania tak, aby każdy Twój wyrób posiadał taką teczkę. Wówczas nie będziesz musiał/musiała „zmyślać” dokumentacji na szybko, w przypadku jakiejś kontroli organów nadzoru lub gdy klient nagle sobie przypomni, że jednak potrzebuje tych dokumentów. Pamiętaj także, że CPR zobowiązuje Cię do przechowywania dokumentacji wyrobu przez 10 lat od momentu wprowadzenia go do obrotu na rynek. Przez ten okres musisz udowodnić w razie konieczności, że wyprodukowałeś go zgodnie ze specyfikacją.

Norma EN ISO 3834 jest tak stworzona, żeby można było ją zastosować w każdym przypadku, jeśli prowadzisz proces spawania. Jej uniwersalność sprawiła, że twórcy innych norm wyrobu zaczęli wplatać jej wymagania w swoje normy. Jest to całkiem sensowne rozwiązanie. Po co tworzyć za każdym razem nowe wymagania, albo ciągle je przepisywać, skoro można powołać się na odpowiednią normę, w której już wszystko ujęto? W tym artykule przedstawię Ci, które normy branżowe wyrobu wymagają wdrożenia EN ISO 3834.

EN 1090 – metalowe wyroby konstrukcyjne ze stali i aluminium

Kolokwialnie na tą branżę mówimy budowlanka. Jeśli produkujesz metalowe wyrobu konstrukcyjne ze stali i aluminium spawając je, to jesteś zobligowany do wdrożenia wymagań odpowiedniego arkusza EN ISO 3834. Nie będę się rozpisywał wiele na ten temat, w tym artykule, ponieważ już wcześniej wyczerpałem ten wątek. Przypomnę tylko moje wcześniejsze publikacje. O tym, skąd bierze się konieczność wdrożenia EN ISO 3834, przeczytasz tutaj.

Natomiast o tym, jaki poziom jakości należy wdrożyć w zależności od klasy wykonania EXC, przeczytasz tutaj.

EN 15085 – spawanie pojazdów szynowych oraz ich elementów

Kolejna branża, tym razem kolejówka. Osobiście uważam wymogi tej serii norm za najbardziej restrykcyjne pod względem wymagań spawalniczych. Dlaczego? Bardzo wiele kwestii w tej normie poświęcono kwestiom zapewnienia jakości w spawalnictwie. Jeśli produkujesz lub chcesz produkować pojazdy szynowe i/lub ich spawane elementy, to nie obejdziesz się bez wdrożenia EN ISO 3834. Tropem EN 1090, tutaj także wybór poziomu jakości zależy od klasy certyfikacji/klasyfikacji.

 W momencie gdy piszę ten artykuł (luty 2021), producentów w Polsce obowiązuje jeszcze PN-EN 15085-2:2007. Wydanie to, przedstawia 4 poziomy certyfikacji zakładów CL (certification level). Każdemu poziomowi przypisano także odpowiedni arkusz EN ISO 3834:

1. CL1 – wymagania najbardziej restrykcyjne – konieczność wdrożenia EN ISO 3834-2;
2. CL2 – EN ISO 3834-3;
3. CL3 – wymagania najmniej restrykcyjne – EN ISO 3834-4;
4. CL4 – wymagania dla firm projektowych i pośredniczących w sprzedaży części wg EN 15085, nie produkujących ich – konieczność wdrożenia EN ISO 3834-3.

CEN opublikował już wydanie EN 15085-2:2020, które wprowadza zasadnicze zmiany w klasyfikacji zakładów i wyrobów. W nowym wydaniu nie ma już poziomów certyfikacji zakładów. Zastępują je poziomy klasyfikacji zakładu/wyrobu (classification level), którym także przypisano odpowiedni arkusz wymagań EN ISO 3834:

1. CL1 – wymagania najbardziej restrykcyjne – konieczność wdrożenia EN ISO 3834-2;
2. CL2 – EN ISO 3834-3;
3. CL3 – EN ISO 3834-4.

Jak widzisz w EN 15085-2:2020 nie ma już poziomu CL4. Czy to oznacza, że firmy pośredniczące w sprzedaży spawanych elementów dla kolejnictwa, nie mogą już funkcjonować bez zakładu spawalniczego? Niekoniecznie, dla nich przewidziano inną formę klasyfikacji ze względu na rodzaj aktywności. Opisywałem to już w naszym newsletterze, w cyklu o nowym wydaniu normy EN 15085-2:2020. Jeśli to przegapiłeś/przegapiłaś, zapisz się nasz newsletter, żeby nie ominęły Cię najświeższe wiadomości ze świata spawalnictwa. Zapisz się tutaj.

EN 12732 – spawanie stalowych rurociągów przesyłowych

Wchodzimy w kolejną branżę – tym razem ciśnieniówka. Również bardzo wymagająca branża pod kątem zapewnienia jakości. Norma EN 12732 wykorzystywana jest między innymi w rozbudowie infrastruktury rurociągów przesyłowych, którymi płynie gaz ziemny. Firmy montażowe, które zajmują się układaniem takich rurociągów, także muszą wdrożyć środki EN ISO 3834, jeśli wymaga tego operator rurociągu. W Polsce operatorem większości rurociągów przesyłowych gazu ziemnego jest firma GAZ-SYSTEM, która stawia takie wymagania swoim podwykonawcom, w zakresie prac spawalniczych.

Norma EN 12732 zaleca wykonawcom, wdrożenie odpowiedniego poziomu EN ISO 3834, w zależności od kategorii wymagań jakościowych dla rurociągu. Najlepiej przedstawię to w formie graficznej:

EN 13445 – zbiorniki ciśnieniowe nieogrzewane płomieniowo

EN 13445 to seria norm, która dotyczy projektowania i wytwarzania zbiorników ciśnieniowych, które nie są jednocześnie kotłami, czyli nieogrzewanych płomieniowo. EN 13445-4 to arkusz poświęcony wymaganiom dla producentów zbiorników przy ich wytwarzaniu.

EN 13445-4 wymienia EN ISO 3834-3 jako minimalny poziom jakości dla procesów spawalniczych, przy wytwarzaniu zbiorników. Nie wyklucza to jednak, możliwości zastosowania wyższych wymagań, czyli EN ISO 3834-2.

EN 12952 – kotły wodnorurkowe

EN 12952 to z kolei seria norm dotycząca projektowania, wytwarzania i scalania kotłów. Wymagania co do wytwarzania części kotła, zawarte są w części 5 – czyli EN 12952-5. W załączniku F tego arkusza, ujęto wymagania jakościowe względem wytwórców. Przy wymaganiach spawalniczych znajdziesz adnotacje z odniesieniem do konkretnych rozdziałów ISO 9001 oraz EN ISO 3834-3. Wynika z tego, że wytwórcy kotłów wodnorurkowych powinni wdrożyć minimum standardowe wymagania jakości. Co nie oznacza, że nie można zastosować wymagań EN ISO 3834-2, podobnie jak w przypadku wytwarzania zbiorników ciśnieniowych.

Zastosowań EN ISO 3834 jest multum. Powyżej wymieniłem tylko normy wyrobu, gdzie zastosowanie EN ISO 3834 jest konieczne. Skoro dotarłeś do końca artykułu to mam dla Ciebie jeszcze mały bonus. Pod tym linkiem znajdziesz infografikę ze zestawieniem tych norm:

Podsumowanie

Na wytwórni, na budowie, w kontroli poddostawców – w każdej sytuacji możesz wprowadzić odpowiedni poziom wymagań dla procesów spawalniczych. Jeśli chcesz się dowiedzieć, jakie są te wymagania pobierz naszą infografikę.

Kurs

Jeżeli podobają Ci się moje artykuły o EN ISO 3834, ale chcesz dowiedzieć się czegoś więcej, dołącz do kursu o wymaganiach EN ISO 3834. W kursie tym rozbijam normę na składniki pierwsze i szeroko omawiam jej wymagania z punktu widzenia praktyka.

>

Norma EN 1090-1 niesłusznie moim zdaniem jest postrzegana jako stricte norma spawalnicza. Takie zaszufladkowanie jej powoduje, że producenci, którzy chcą produkować metalowe wyroby konstrukcyjne ze stali i/lub aluminium są przekonani, że bez spawania nie dostaną certyfikatu ZKP. Jest to nieprawda. Proces spawania jest tylko jednym z kilku procesów specjalnych, w wyniku których powstaje końcowy wyrób. O procesach specjalnych przeczytasz tutaj. Żeby wytworzyć konstrukcję budowlaną, wcale nie musisz używać wszystkich procesów specjalnych po kolei.

Wyrobem konstrukcyjnym może być również profil docięty na wymiar, z wywierconymi otworami na jego końcach, a całą konstrukcję możesz scalić poprzez skręcenie jej śrubami. Spawanie jest najszerzej stosowanym procesem łączenia materiałów. Z tego powodu błędnie zakładasz, że bez spawania nie da się przejść certyfikacji. Jeśli prowadzisz procesy spawania, to musisz wdrożyć wymagania odpowiedniej części normy EN ISO 3834, o czym przeczytasz tutaj. Jeśli jednak nie prowadzisz procesu spawania, to nie musisz wdrażać tych środków. Nie musisz także zatrudniać spawalnika.

System Zakładowej Kontroli Produkcji można wdrożyć i certyfikować, a wyroby znakować CE nie spawając ich.

Powołam się na przykład firmy zajmującej się montażem paneli fotowoltaicznych. Firma ta montuje panele na konstrukcji wsporczej, która z kolei podlega obowiązkowi znakowania CE. Firma nie chciała wdrażać procesu spawania, więc konstrukcje zostały zaprojektowane tak, żeby można było je wyłącznie skręcić. Dzięki temu zaoszczędzono na wdrażaniu nowego procesu produkcyjnego, który będzie po prostu wyłączony z zakresu certyfikatu ZKP tej firmy.

To pytanie zadaje sobie wielu właścicieli zakładów produkujących metalowe wyroby spawane. Problem najczęściej pojawia się podczas analizy zapytania ofertowego. Na skrzynkę mailową dostajesz atrakcyjne – przynajmniej na pierwszy rzut oka – zapytanie na wykonanie jakiejś konstrukcji. Lub też, masz szanse wystartować do dużego kontraktu budowlanego, gdzie będą prowadzone prace spawalnicze. Zaczynasz czytać wymagania i pojawia się zapis: wykonawca prac musi mieć wdrożony i/lub certyfikowany system EN ISO 3834. Pojawia się więc pytanie: jak dobrać poziom jakości dla swojego przedsiębiorstwa, żeby sprostać wymaganiom kontraktowym?

EN ISO 3834 – 3 poziomy jakości

Po długim wstępie krótkie przypomnienie. W pierwszym artykule z serii opisałem już, że EN ISO 3834 definiuje 3 poziomy jakości (EN ISO 3834 – „norma nad normami” w branży spawalniczej). Przypomnę, jakie są to poziomy:

1. EN ISO 3834-2 – Pełne wymagania jakości
2. EN ISO 3834-3 – Standardowe wymagania jakości
3. EN ISO 3834-4 – Podstawowe wymagania jakości

Teraz musisz zdecydować jaki poziom wymagań wybrać. W dalszej części artykułu postaram się ułatwić Ci tą decyzję.

Po pierwsze – liczy się kontrakt

Zapewne znane jest Ci powiedzenie „klient nasz pan”. Zacznij zatem od dokładnej analizy zapytania ofertowego od klienta. Tam możesz od razu znaleźć odpowiedź na pytanie, jaki poziom wymagań wg EN ISO 3834 wybrać. Jeżeli zapytanie ofertowe dotyczy wykonania prac spawalniczych na dużej budowie, gdzie dodatkowo będzie nadzór inwestorski, to z automatu spodziewaj się konieczności wdrożenia pełnych wymagań jakości wg EN ISO 3834-2. Jeżeli spełniasz te wymagania to kłopot z głowy. Może Cię jedynie jeszcze czekać konieczność certyfikacji, ponieważ to też często widniejący zapis w wymaganiach przetargowych. O tym, czy certyfikacja EN ISO 3834 jest potrzebna, przeczytasz tutaj.

Po drugie – sprawdź dokumentację techniczną

Jeżeli nie masz z góry ustalonego poziomu jakości, który musisz zastosować, wówczas czytaj między wierszami. Odpowiedź znajdziesz specyfikacji technicznej, na rysunkach, warunkach technicznych wykonania i odbioru, planie kontroli i badań itp. Poziom jakości jaki musisz wybrać może definiować norma wyrobu, który będziesz wykonywać. Oto lista branżowych norm wyrobu, które wymagają wdrożenia EN ISO 3834:

1. EN 1090 – stalowe i aluminiowe elementy konstrukcyjne;
2. EN 15085 – spawane pojazdy szynowe i ich części;
3. EN 12952 – kotły wodnorurkowe;
4. EN 12732 – stalowe rurociągu przesyłowe;
5. EN 13445 – nieogrzewane płomieniem zbiorniki ciśnieniowe;

Budowlanka, kolejnictwo, ciśnieniówka – we wszystkich tych branżach spotkasz się z koniecznością wdrożenia wymagań EN ISO 3834, jeśli są to wyroby spawane. W dokumentacji technicznej nawet nie musi być wzmianki o EN ISO 3834. Lecz jeśli głębiej sięgniesz do normy wyrobu, okaże się, że jednak taki wymóg jest. Tłumaczyłem to już na przykładzie EN 1090-2 (możesz przeczytać tutaj). Wątek ten wymaga szerszego rozwinięcia i dlatego w kolejnym artykule z serii o EN ISO 3834 odpowiem szeroko na pytanie o tym, jakie normy wyrobu wymagają wdrożenia wymagań EN ISO 3834?.

Po trzecie – wybierz to, co uważasz za słuszne

Jeżeli nie masz wymagań kontraktowych, jakie opisałem w pierwszym akapicie, nie produkujesz również żadnych wyrobów z listy z akapitu drugiego, wówczas sam możesz zdecydować jaki poziom jakości wybrać. W swoich artykułach przytaczałem już przykład producenta metalowych akcesoriów meblowych, który dla podniesienia prestiżu firmy zdecydował się na wdrożenie i certyfikację wymagań EN ISO 3834-3. Wybierając dla siebie jeden z 3 poziomów, uwzględnij następujące czynniki:

1. Wielkość firmy – im mniejsza firma, tym trudniej sprostać pełnym wymaganiom jakości. W małym zakładzie ślusarskim jest to wręcz niemożliwe. A więc dla dużych i średnich firm dedykowane będą raczej wymagania EN ISO 3834-2, ewentualnie EN ISO 3834-3. Natomiast małym i mikro EN ISO 3834-3 i EN ISO 3834-4.
2. Sytuacja ekonomiczna firmy – im wyższe wymagania jakości, tym większe nakłady finansowe są niezbędne do funkcjonowania systemu zarządzania jakością. Weź pod uwagę, chociażby konieczność zatrudnienia spawalnika, o czym przeczytasz tutaj.
3. Różnorodność i stopień skomplikowania wyrobów – mnogość gatunków materiałów, procesów spawania w produkcji, konieczność zastosowania obróbki cieplnej – wszystko to wskazywałoby na zastosowanie pełnych wymagań jakości wg EN ISO 3834-2. Im mniejsza złożoność produkcji tym możesz sobie pozwolić na obniżenie wymagań. Z punktu widzenia właściciela firmy nie tylko jakość się liczy, ale również ekonomiczność produkcji. Z kolei dla większości klientów najważniejszy jest stosunek ceny do jakości. Jeżeli zbytnio „podkręcisz” wymagania jakościowe dla swoich wyrobów, ich cena będzie musiała wzrosnąć (patrz punkt 2). A zatem grozi Ci, że konkurencja Cię pokona i wypadniesz z rynku.

Wymagania EN ISO 3834 nie tylko dla producentów wyrobów

Odwróćmy sytuację. Norma EN ISO 3834 została w taki sposób sformułowana, że nie musi być skierowana tylko do producentów metalowych wyrobów spawanych. Mogą z niej śmiało skorzystać inwestorzy lub inwestorski nadzór budowlany (inżynierzy kontraktu). Posłużę się przykładem. Załóżmy, że jesteś inwestorem lub przedstawicielem inwestora. Twoja inwestycja zakłada w dużej mierze wykorzystanie procesów spawania na budowie. Załóżmy, że jest to modernizacja kanałów powietrza w remontowanej elektrociepłowni. Definiujesz wymagania kontraktowe na potrzeby przetargu w celu wyłonienia wykonawców prac spawalniczych. Dzięki normie EN ISO 3834 nie musisz być specjalistą od spawalnictwa. Po prostu wybierasz jeden z przytoczonych 3 poziomów wymagań – oczywiście biorąc pod uwagę stopień skomplikowania konstrukcji do zespolenia. Kanały spalin wraz z konstrukcją wsporczą powinny być sklasyfikowane w klasie EXC2 wg EN 1090-2. Zatem od firmy montażowej, która ma scalić te kanały na budowie, możesz wymagać zapewnienia jakości, co najmniej na poziomie EN ISO 3834-3.

Podsumowanie

To już kolejny artykuł z serii o EN ISO 3834 gdzie przytaczam zalety tej normy. Tym razem zdecydowanie mogę podkreślić jej uniwersalność. Nieważne jakiej wielkości firmę posiadasz i jak skomplikowane są Twoje wyroby. W EN ISO 3834 zawsze odnajdziesz poziom jakości jaki możesz zastosować w swojej produkcji spawalniczej.

A w następnym artykule z tej serii rozwinę temat zastosowania EN ISO 3834 w zależności od normy wyrobu i branży produkcyjnej.

Kurs

Jeżeli podobają Ci się moje artykuły o EN ISO 3834, ale chcesz dowiedzieć się czegoś więcej, dołącz do kursu „Wymagania normy EN ISO 3834”. W kursie tym rozbijam normę na składniki pierwsze i szeroko omawiam jej wymagania z punktu widzenia praktyka.

Sama norma EN ISO 3834 nie wymaga tego, aby przeprowadzić jej certyfikację przez niezależną jednostkę. Jej twórcy określili 3 poziomy jakości dla wytwórców spawanych wyrobów metalowych. Nie zawarto tam jednak informacji o konieczności przeprowadzenia certyfikacji odpowiedniego poziomu jakości. Nie wymagają tego również żadne normy branżowe wyrobu. Dla przykładu EN 1090-2 nakazuje tylko wdrożenie wymagań odpowiedniego poziomu jakości w zależności od klasy wykonania EXC (o czym pisałem tutaj). Inne normy branżowe takie jak EN 15085, EN 12732, EN 12952, EN 13445 również mówią o wdrożeniu wymagań odpowiedniej części EN ISO 3834, a nie o jej certyfikacji. Tym samym, certyfikacja systemu EN ISO 3834 przez niezależną jednostkę certyfikującą ma cechy dobrowolności stosowania.

Nie znaczy to jednak, że nie warto przeprowadzić takiej certyfikacji. W pewnych sytuacjach staje się to nawet koniecznością. Najczęściej posiadanie certyfikatu potwierdzającego spełnienie wymagań EN ISO 3834, pojawia się w przetargach na wykonanie prac na dużych inwestycjach. Duże inwestycje to szansa na zarobienie dużych pieniędzy, ale to także spora konkurencja w przetargu. Inwestorzy często definiują swoje wymagania kontraktowe tak, żeby już one stanowiły sito w doborze podwykonawców. Jeżeli taki zapis pojawia się w przetargu, to firmy nieposiadające certyfikatu EN ISO 3834 odpadają już na starcie.

Certyfikat EN ISO 3834 warto posiadać także dla reklamy swoich możliwości produkcyjnych. Możesz umieścić taki certyfikat na stronie internetowej z portfolio swojej firmy. Na certyfikacie EN ISO 3834 znajdą się informacje o zdolnościach produkcyjnych zakładu spawalniczego. Umieszcza się tam kwalifikowane metody spawania, grupy materiałowe, informacje o poziomie wiedzy nadzoru spawalniczego, możliwościach wykonywania badań NDT we własnym zakresie. Potencjalny klient, widząc taki certyfikat, może szybko ocenić możliwości produkcyjne firmy, którą sprawdza. A zatem, im większy zakres produkcji, tym bardziej warto postawić na certyfikację systemu EN ISO 3834 przez niezależną jednostkę certyfikującą.

Kurs

Jeżeli podobają Ci się moje artykuły o EN ISO 3834, ale chcesz dowiedzieć się czegoś więcej, dołącz do kursu o wymaganiach EN ISO 3834. W kursie tym rozbijam normę na składniki pierwsze i szeroko omawiam jej wymagania z punktu widzenia praktyka.

Norma EN 1090-2, czyli specyfikacja techniczna dotycząca wytwarzania stalowych konstrukcji budowlanych, wymaga wdrożenia odpowiedniego poziomu jakości wg EN ISO 3834 dla procesów spawania. Dla konstrukcji klasy EXC2 – minimum EN ISO 3834-3, tzn. standardowe wymagania jakości. Ta norma z kolei wymaga, aby w zakładzie był nadzór spawalniczy, czyli spawalnik. W normie EN 1090-2 i w normie EN ISO 3834-3 nie określono natomiast wymagań co do stosunku pracy tego spawalnika. Normy te nie wymuszają zatrudniania na etacie, w formie umowy o pracę jakiegokolwiek specjalisty. Nadzór spawalnika w zakładzie spawalniczym musi być. To jest rzecz bezdyskusyjna. Natomiast jego zaangażowanie w pracę musi być adekwatne do zakresu produkcji. W małych zakładach, które specjalizują się w konstrukcjach określonego typu t.j. schody, barierki, podesty, gdzie produkcja jest powtarzalna, nie widzę potrzeby, aby spawalnik był „na pełen etat”. W takim wypadku, może to być osoba zatrudniona w dowolnej formie, np. „umowy zlecenie” lub jako jednoosobowa działalność gospodarcza. Inaczej mówiąc, można do roli spawalnika wynająć freelancera (wolnego strzelca), czyli posiłkować się personelem zewnętrznym. Jest to zdecydowanie tańsze rozwiązanie, bo dla małych zakładów największe obciążenie to koszty związane z wynagrodzeniem pracowników. Należy natomiast pisemnie uregulować zakres obowiązków takiego spawalnika-freelancera w systemie Zakładowej Kontroli Produkcji, na podstawie normy EN ISO 14731. 

„Wymagania jakości dotyczące spawania materiałów metalowych” to pełna nazwa serii norm EN ISO 3834. Jeżeli produkujesz spawane wyroby metalowe, niezależnie dla jakiej branży, koniecznie musisz wdrożyć wymagania jakości zawarte w tej serii norm. Z tego artykułu dowiesz się:

1. Dlaczego spawanie traktowane jest jako proces specjalny?
2. Dla kogo jest seria EN ISO 3834?
3. Co zyskasz, wdrażając wymagania EN ISO 3834?

EN ISO 3834 jako system zarządzania jakością w produkcji spawalniczej.

Spawanie definiowane jest jako proces specjalny. Co to jest proces specjalny szerzej w artykule „Procesy specjalne w wytwarzaniu konstrukcji stalowych i aluminiowych”. Przypomnę tylko, że poprawność końcowego rezultatu procesu specjalnego może nie być w łatwy sposób do zweryfikowania poprzez różnego rodzaju badania.

Twórcy serii EN ISO 3834 doszli do wniosku, że zamiast tylko weryfikować rezultat, warto stworzyć wymagania jakości dla całego procesu spawania. To z kolei ma zapewnić jak najlepsze wyniki dla jego końcowego efektu, czyli produktu – wyrobu. Można więc powiedzieć, że EN ISO 3834 to taki system zarządzania jakością w produkcji spawalniczej. W normie EN ISO 3834-1 jest jeden świetny akapit określający ideę wdrażania wymagań jakości dla procesów specjalnych:

„Jakość nie może być sprawdzona w wyrobie, lecz powinna być razem z nim tworzona. Nawet pełne i wysoce rozwinięte badania nieniszczące nie poprawią jakości wyrobu.”

Dla kogo jest seria EN ISO 3834?

Seria EN ISO 3834 skierowana jest do producentów metalowych wyrobów spawanych. Nie ważne jakich wyrobów. Norma ta jest na tyle uniwersalna, że można ją zastosować w produkcji mało i wielkoseryjnej, w budownictwie, automotive, lotnictwie, kolejnictwie. Znam przypadek firmy, która jest producentem i poddostawcą części metalowych do mebli i posiada certyfikat potwierdzający spełnienie wymagań normy EN ISO 3834-3. Także możliwości zastosowania tej serii norm jest multum i jeśli masz cokolwiek do czynienia z procesami spawania, a nie spotkałeś się dotąd z serią tych norm, to prędzej czy później i Ciebie dopadnie.

Norma ta  nie musi dotyczyć tylko producentów wyrobów spawanych. Z normy tej mogą korzystać także:

1. Specjaliści przygotowujący wymagania pod konkretne inwestycje – budowy, na których będą prowadzone prace spawalnicze.
2. Komitety techniczne opracowujące normy wyrobu lub procesu, w których wykorzystywane są procesy spawania.
3. Przez organizacje oceniające jakość spawania tj. jednostki inspekcyjne lub firmy chcące sprawdzić konkretnego poddostawcę dla swojego klienta.

Co zyskasz wdrażając wymagania EN ISO 3834?

1. Poprzez wdrożenie wymagań odpowiedniej części normy EN ISO 3834 w swojej produkcji ograniczysz w znaczący sposób ilość wyrobów niezgodnych.
2. Dzięki temu obniżysz w znaczący sposób koszty jakości. Więcej o kosztach jakości w artykule Artura „Ile kosztuje Cię brak kontroli jakości?”
3. Jeśli chcesz wystartować do dużego przetargu lub zostać poddostawcą dużej firmy to konieczność wdrożenia EN ISO 3834 (a często za tym idzie także certyfikacja) Cię nie ominie. Duże firmy i świadomi inwestorzy często eliminują już na samym początku przetargu firmy, które nie posiadają takiego systemu.
4. Możesz szybko się przebranżowić lub poszerzyć ofertę swojej firmy. Wdrożenia wymagań EN ISO 3834 wymagają normy dotyczące wytwarzania urządzeń ciśnieniowych, konstrukcji budowlanych oraz spawania pojazdów szynowych i ich elementów. Tak więc drzwi do rozwoju Twojej firmy będą dla Ciebie szeroko uchylone.
5. Na koniec rada ode mnie: przy wdrażaniu wymagań normy EN ISO 3834 uwzględnij od razu wymagania ISO 9001. Dzięki temu uzyskasz zintegrowany system zarządzania jakości nie tylko produkcją, ale całej organizacji. Na pewno usprawni to pracę całej Twojej firmy, a certyfikując te systemy, zyskasz dodatkowy atut przed klientem. O zaletach posiadania systemu zarządzania jakością w firmie pisał Artur w artykule „5 zalet posiadania systemu zarządzania jakością”.

Podsumowanie

Z roku na rok świadomość klientów o jakości wszelkich produktów, w tym wyrobów spawanych zwiększa się. Aby być konkurencyjnym na rynku, trzeba podążać za trendami, w tym zwiększać jakość usług i eliminować wyroby niezgodne. W produkcji spawalniczej najlepiej to zrobić poprzez wdrożenie wymagań EN ISO 3834. Jak dobrać odpowiedni poziom wymagań dowiesz się z następnego artykułu w tej serii.

Kurs

Jeżeli podobają Ci się moje artykuły o EN ISO 3834, ale chcesz dowiedzieć się czegoś więcej, zapisz się na listę oczekujących na kurs o EN ISO 3834. W kursie tym rozbijam normę na składniki pierwsze i szeroko omawiam jej wymagania z punktu widzenia praktyka. Dostęp do kursu uzyskasz dożywotnio – wraz z aktualizacjami.

EN 1090-1 to norma, która opisuje jak ma wyglądać Zakładowa Kontrola Produkcji producenta stalowych lub aluminiowych wyrobów budowlanych. Zawiera ona odniesienia do kolejnych arkuszy normy, tzw. specyfikacji technicznych, które opisują między innymi wymagania dla procesów specjalnych prowadzonych w celu wytworzenia wyrobu. Jednym z takich procesów specjalnych jest spawanie, o czym pisałem szerzej tutaj.

Na zadane wcześniej pytanie odpowiem kierując się wymaganiami dotyczącymi procesu spawania zawartymi w EN 1090-2, a więc specyfikacji technicznej dotyczącej wytwarzania konstrukcji stalowych.Norma EN 1090-2 podaje minimalny zakres wymagań dla procesów spawalniczych w zależności od klasy wykonania konstrukcji:

1. Dla konstrukcji klasy EXC1 – minimalny poziom wymagań to EN ISO 3834-4 – podstawowe wymagania jakości.

2. EXC2 – EN ISO 3834-3 – standardowe wymagania jakości.

3. EXC3 – EN ISO 3834-2 – pełne wymagania jakości.

4. EXC4 – EN ISO 3834-2 – pełne wymagania jakości.

Nie oznacza to jednak, że produkując konstrukcje w klasie EXC2 do swojego systemu nie możesz wprowadzić wymagań arkusza EN ISO 3834-2.

Jeśli spełniasz wymagania tego arkusza, to nawet zalecałbym od razu wprowadzić pełne wymagania jakości. Unikniesz wtedy konieczności przebudowywania swojego SZJ w przypadku chęci podniesienia klasy certyfikacji zakładu na EXC3.

Kurs

Jeżeli podobają Ci się moje artykuły o EN ISO 3834, ale chcesz dowiedzieć się czegoś więcej, dołącz do kursu „Wymagania normy EN ISO 3834”. W kursie tym rozbijam normę na składniki pierwsze i szeroko omawiam jej wymagania z punktu widzenia praktyka.

Absolutny fundament dla firm działających w branży spawalniczej. Uniwersalna, zwięzła, zrozumiała. Jeśli miałbym podać 3 przymiotniki opisujące normę EN ISO 3834, to użyłbym właśnie tych. Ale zawiera też błędy. Przekonaj się jakie!

W pierwszym artykule z cyklu o EN ISO 3834 dowiesz się:

1. Dla kogo jest seria EN ISO 3834?
2. Z jakich arkuszy składa się seria EN ISO 3834?
3. Do czego przyda Ci się EN ISO 3834-1?
4. Jakie są poziomy wymagań – EN ISO 3834-2, EN ISO 3834-3, EN ISO 3834-4?
5. EN ISO 3834-5, czyli jakie inne normy spawalnicze należy zastosować?
6. Do czego służy ISO/TR 3834-6?

Dla kogo jest seria EN ISO 3834?

Seria EN ISO 3834 skierowana jest do producentów metalowych wyrobów spawanych. Nie ważne jakich wyrobów. Norma ta jest na tyle uniwersalna, że można ją zastosować w produkcji mało i wielkoseryjnej, w budownictwie, automotive, lotnictwie, kolejnictwie. Znam przypadek firmy, która jest producentem i poddostawcą części metalowych do mebli i posiada certyfikat potwierdzający spełnienie wymagań normy EN ISO 3834-3. Także możliwości zastosowania tej serii norm jest multum i jeśli masz cokolwiek do czynienia z procesami spawania, a nie spotkałeś się dotąd z EN ISO 3834, to prędzej czy później i Ciebie dopadnie.

Ale norma EN ISO 3834 nie musi dotyczyć tylko producentów wyrobów spawanych. Z normy tej mogą korzystać także:

1. Specjaliści przygotowujący wymagania pod konkretne inwestycje – budowy, na których będą prowadzone prace spawalnicze.
2. Komitety techniczne opracowujące normy wyrobu lub procesu, w których wykorzystywane są procesy spawania.
3. Przez organizacje oceniające jakość spawania tj. jednostki inspekcyjne lub firmy chcące sprawdzić konkretnego poddostawcę dla swojego klienta.

Z jakich arkuszy składa się seria EN ISO 3834?

Seria EN ISO 3834 składa się z 6 arkuszy:

1. EN ISO 3834-1 – Wymagania jakości dotyczące spawania materiałów metalowych – Część 1: Kryteria wyboru odpowiedniego poziomu wymagań jakości;
2. EN ISO 3834-2 – Wymagania jakości dotyczące spawania materiałów metalowych – Część 2: Pełne wymagania jakości
3. EN ISO 3834-3 – Wymagania jakości dotyczące spawania materiałów metalowych – Część 3: Standardowe wymagania jakości
4. EN ISO 3834-4 – Wymagania jakości dotyczące spawania materiałów metalowych –  Część 4: Podstawowe wymagania jakości
5. EN ISO 3834-5 – Wymagania jakości dotyczące spawania materiałów metalowych — Część 5: Dokumenty konieczne do potwierdzenia zgodności z wymaganiami jakości ISO 3834-2, ISO 3834-3 lub ISO 3834-4.
6. ISO/TR 3834-6 – Wymagania jakości dotyczące spawania materiałów metalowych – Część 5: Wytyczne do wdrożenia odpowiedniej części ISO 3834.

Wynika z tego, że seria EN ISO 3834 to 5 zwięzłych norm łączących się ze sobą, oraz jeden raport techniczny (TR). W dalszej części omówię co zawierają poszczególne arkusze EN ISO 3834.

Do czego przyda Ci się EN ISO 3834-1?

Arkusz ten zawiera ogólny zarys ISO 3834. W dokumencie tym znajdziesz wyjaśnienie terminów i definicji stosowanych w całej serii. Przeczytasz tam także o tym, czym kierować się przy wyborze odpowiedniego poziomu wymagań spośród EN ISO 3834-2, EN ISO 3834-3, EN ISO 3834-4 (o czym więcej w dalszej części artykułu). Fajnym dodatkiem jest załącznik A, w którym zbiorczo zestawiono i porównano wymagania arkuszy 2, 3 i 4.

Jaki błąd znalazłem w EN ISO 3834-1?

Z mojego punktu widzenia, w arkuszu tym poprawiłbym jedną rzecz. Mianowicie w rozdziale 6 normy EN ISO 3834-1 są przytoczone elementy systemu EN ISO 9001:2000, które należy uwzględnić, aby zbudować kompletny system zarządzania jakością. Wydanie EN ISO 9001:2000 jest już mocno nieaktualne (aktualne było w momencie wydania normy EN ISO 3834). W tej chwili na rynku funkcjonuje już z powodzeniem ISO 9001:2015. Z punktu widzenia wymagań normy, przy tworzeniu spawalniczego systemu zarządzania jakością musisz sięgać do wydania ISO 9001:2000. Natomiast gdybyś w swojej firmie chciał dodatkowo wdrożyć i certyfikować system ISO 9001, to musiałby to być osobny system zarządzania oparty na wydaniu z 2015 r. A więc wyklucza to zbudowanie zintegrowanego systemu zarządzania jakością. Ja osobiście, budując zintegrowane systemy zarządzania jakością dla swoich klientów, opieram się na najnowszym wydaniu ISO 9001:2015. Żaden audytor wiodący z jednostki certyfikującej nie podważył jeszcze takiego rozwiązania, więc na szczęście audytorzy patrzą na ten zapis z głową.

A jest to zupełnie bezsensowny zapis, więc jeśli miałbym coś zmienić w EN ISO 3834-1 to w nowelizacji usunąłbym powołanie na datowane wydanie normy ISO 9001.

Jakie są poziomy wymagań – EN ISO 3834-2, EN ISO 3834-3, EN ISO 3834-4?

W kolejnych arkuszach EN ISO 3834 czyli -2, -3, -4 znajdziesz opis wymagań w zależności od poziomu wymagań jakości. Te poziomy są 3:

1. Pełne wymagania jakości wg EN ISO 3834-2. Jak sama nazwa wskazuje, jest tam kompendium wymagań na temat zapewnienia jakości w spawalnictwie. Więc jeśli wdrożysz wymagania zawarte w tej części, możesz odpuścić studiowanie arkusza 3 i 4.
2. Standardowe wymagania jakości wg EN ISO 3834-3. Jeśli nie masz możliwości spełnienia wymagań części 2, to spróbuj skorzystać z tego arkusza. Wymagania tam opisane zalecane są dla małych zakładów produkcyjnych (kilku – kilkunastoosobowych), które nie chcą zatrudniać dodatkowych osób odpowiedzialnych za utrzymywanie systemu zarządzania jakością, ale chcą utrzymać wysoki standard jakości produkcji.
3. Podstawowe wymagania jakości wg EN ISO 3834-4. Wymagania te kierowane są w zasadzie do małych zakładów ślusarskich (chociażby jednoosobowych), w których wykonywane są drobne prace spawalnicze. Nie wymaga wielkich nakładów do wdrożenia, a najważniejszą rzeczą do spełnienia jest w zasadzie tylko posiadanie ważnego certyfikatu spawacza.

O tym, jaki poziom wymagań powinieneś/powinnaś wybrać dla swojego zakładu, opiszę w kolejnych artykułach z serii.

EN ISO 3834-5, czyli jakie inne normy spawalnicze należy zastosować?

EN ISO 3834-5 to jedyny arkusz serii, który został uaktualniony od roku 2005. Dlaczego akurat ten arkusz uaktualniono? Ponieważ zawiera on powołania normatywne konieczne do spełnienia wymagań odpowiedniej części EN ISO 3834 (o czym pisałem w akapicie powyżej). Innymi słowy, to zbiór norm spawalniczych ISO dotyczących m.in. egzaminowania spawaczy, kwalifikowania technologii spawania, badań nieniszczących spoin, obróbki cieplnej.

Normy te ulegają zmianom, pojawiają się nowe wydania, nowe normy. Zatem, żeby nie modyfikować treści pozostałych arkuszy, większość powołań normatywnych upchnięto w EN ISO 3834-5. Jest to sprytny zabieg, który przedłuża „żywotność” serii EN ISO 3834.

Do czego służy ISO/TR 3834-6?

To dziwne oznaczenie ISO/TR wskazuje, że nie jest to typowa norma, a raport techniczny (Technical Report). Czyli taki dodatek – uzupełnienie serii ISO 3834. Zawiera on wytyczne do wdrożenia odpowiedniego poziomu jakości wg arkusza -2, -3 lub -4. Dla mnie to bardzo użyteczna pomoc. Ogólnie arkusze EN ISO 3834 od 1 do 5 nie są zbyt bogate w treść i możesz mieć pewne wątpliwości analizując zawarte tam informacje. Raport techniczny ISO/TR 3834-6 zawiera wiele informacji uzupełniających i interpretacji poszczególnych rozdziałów normy. Warto się w niego zaopatrzyć choć ma pewne ograniczenie. Wydany jest jedynie w dwóch językach i na stronie PKN.pl możesz zakupić wersję angielską lub niemiecką.

Podsumowanie

Jak widzisz, mimo upływu lat norma EN ISO 3834 wciąż z powodzeniem może funkcjonować na rynku. Mimo że posiada swoje ograniczenia, to subiektywnie mogę nadać jej tytuł najlepszej normy spawalniczej. W kolejnych artykułach z serii przybliżę Ci jak prawidłowo z niej korzystać, żebyś także poczuł/poczuła jej uniwersalność, zwięzłość i zrozumiałość.

Kurs

Jeżeli podobają Ci się moje artykuły o EN ISO 3834, ale chcesz dowiedzieć się czegoś więcej, dołącz do kursu o EN ISO 3834. W kursie tym rozbijam normę na składniki pierwsze i szeroko omawiam jej wymagania z punktu widzenia praktyka.

Dostęp do kursu uzyskasz dożywotnio – wraz z aktualizacjami.